Zapraszamy w podróż do angielskiego Oświecenia. Myśliciele tej epoki, z gruntu przeciwni dogmatom i niosący na swych sztandarach hasła racjonalizmu, starali się na nowo określić relacje pomiędzy ludzkim rozumem i wiarą. To właśnie wtedy dochodzi do narodzin postawy określanej mianem wolnomyślicielstwa, która w późniejszych latach przvbierała najrozmaitsze formy. Ów splot sceptycyzmu, religijnego racjonalizmu, niekiedy też sekularyzmu i antyklerykalizmu rodzi się na początku osiemnastego stulecia m. in. za sprawą Johna Tolanda i Anthony’ego Collinsa, uczniów wielkiego angielskiego filozofa – Johna Locke’a. Warto jednak pamiętać, że głoszone przez nich hasła nakazujące wolność myśli – tj. swobodę rozumnej debaty nad wszelkimi twierdzeniami, także religijnymi – nie zawsze oznaczały odwrót od wiary, lecz skrywały najrozmaitsze postawy wobec religii. Tak więc chociaż podczas naszej podróży przewodnikami będą Locke, Toland i Collins, spróbujemy zastanowić się nad racjami stojącymi za ich stanowiskami, a także zrekonstruować filozoficzne znaczenie ówczesnej dyskusji na temat rozumu, wiary i życia człowieka pośród innym ludzi.
Wykłady w Dworze Artusa
Instytut Filozofii UMK, Dwór Artusa w Toruniu oraz Toruński Oddział Polskiego Towarzystwa Filozoficznego zapraszają na cykliczne spotkania w ramach „Czwartków z filozofią”
Najbliższe spotkanie 19 listopada 2026:
Wolnomyślicielstwo – początki i główne idee – prof. Adam Grzeliński (UMK, Toruń)
Prof. dr hab. Adam Grzeliński – pracuje w Instytucie Filozofii UMK w Toruniu. Zawodowo zajmuje się głównie historią filozofii brytyjskiej i estetyką (J. Locke. A.A.C. Shaftesbury, G. Berkeley, D. Hume i in.), w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki kierował niedawno projektem “Filozofia brytyjska XVII I XVIII w.”. Autor kilku rozpraw z tego zakresu, a także tłumacz i współtłumacz około trzydziestu tomów dzieł filozoficznych. Redaktor „Ruchu Filozoficznego”, pasjonat roweru, pomysłodawca cyklu „Czwartki z filozofią” w Dworze Artusa.
W roku 2026 zapraszamy na kolejne wykłady:
10 grudnia 2026: Kierkegaard: mój geniusz jest moją modlitwą. Rzecz o intymności ducha – prof. Jacek Aleksander Prokopski (PWr, Wrocław)
Cykl „Czwartki z Filozofią” rozpoczęliśmy 24 lutego 2011 roku. Dotychczasowe spotkania:
- dr Jacek Sobota (UWM), O fantastyce – filozoficznie (spotkanie 84)
- prof. Michał Januszkiewicz (UAM), Antybohater: między literaturą i filozofią nowoczesną (spotkanie 83)
- prof. Jarosław Jakubowski (UKW), Doświadczenie siebie samego jako działającego (spotkanie 82)
- dr Alicja Pietras (UŚ), Uczucia, wartości i współczesna kultura terapeutyczna (spotkanie 81)
- dr hab. prof. UMK Rafał Gruszczyński, Świat przez pryzmat logiki. O pierwszej filozofii Ludwiga Wittgensteina (spotkanie 80)
- dr Marcin Leźnicki (UMK), Etyka w epoce przyspieszenia: czy da się zwolnić przed katastrofą (środowiskową)? (spotkanie 79)
- dr Bartosz Działoszyński (UW), Filozofia jako edukacja dorosłych (spotkanie 78)
- prof. dr hab. Adam Grzeliński (UMK), Samotna podróż i filozofia (spotkanie 77)
- dr Katarzyna Kremplewska (IFiS PAN), Przeżywanie czasu a czas obiektywny – refleksja inspirowana filozoficznie (spotkanie 76)
- dr hab. prof. UAM Radosław Kazibut, Wszystko, co powiem o alchemii, będzie nieprawdą (spotkanie 75)
- dr Marta Śliwa (UWM): Filozofia opieki skoncentrowanej na osobie. Perspektywa etyki medycznej (spotkanie 74)
- dr Krzysztof Rojek (UMCS): Erystyka po królewsku? – poradnik nierzetelnego mówcy wraz z filozoficznym komentarzem (spotkanie 73)
- dr Marcin Leźnicki (UMK): Eko-reklama – reklama społeczna w służbie wdrażania idei zrównoważonego rozwoju (spotkanie 72)
- dr Aleksandra Kondrat (KPCEN): Etyka w zderzeniu ze sztuczną inteligencją (spotkanie 71)
- dr Magdalena Krasińska (UKW): Hafty, nici, włókna. O gęstych splotach filozofii z anatomią i tkactwem (spotkanie 70.)
- dr Zbigniew Pietrzak (UWr), Kryzys ekologii czy kryzys idei ochrony środowiska?
- dr Emilia Olechnowicz (IS PAN), Czy stereotypy narodowe są starsze niż narody?
- prof. dr hab. Karol Sauerland (UW, UMK), Czym jest donos?
- dr Monika Kwiecińska-Zdrenka (UMK), dr hab. Marcin T. Zdrenka (UMK), Lizusostwo
- dr Agnieszka Bandura (UWr): Sztuka i „życie”
- dr Dawid Wincław (UWM): Pojęcie (nie)oczywiste: kim jest „osoba”?
- dr Alicja Pietras (UŚ), Czy warto kierować się intuicją?
- mgr Malina Barcikowska, dr hab. Kinga Kaśkiewicz, prof. UMK, prof. dr hab. Adam Grzeliński, Jak filozofia może pomóc zrozumieć sztukę współczesną?
- prof. dr hab. Adam Grzeliński (UMK), Jutro, które nigdy nie nadeszło. Filozoficzne idee końca historii
- prof. dr hab. Tomasz Kupś (UMK), Co to jest światopogląd
- dr Paweł Pasieka (SGGW, SWPS), Filozoficzne aspekty wegetarianizmu
- dr Alicja Pietras (UŚ), Dlaczego boimy się wolności?
- prof. dr hab. Krzysztof Stachewicz (UAM), Doświadczenie mistyczne
- dr hab. Piotr Domeracki, prof. UMK, Labirynt samotności
- dr Sławomir Drelich (UMK), Czy możliwy jest cnotliwy egoizm?
- dr Zbigniew Pietrzak (UWr), Ptaki w kulturze człowieka
- dr Aleksandra Kondrat, Nieokreśloność i krytyka rozumu
- dr Marcin Leźnicki (UMK), Eugenika – ciemne i jasne strony
- prof. dr hab. Adam Grzeliński (UMK), Filozofia i lęk
- dr hab. Marcin T. Zdrenka (UMK), Stultitia moralis, czyli czy możemy zgłupieć moralnie?
- dr Jakub Maciejewski, O estetyce fotografii. Koncepcja Jana Bułhaka
- dr Dominika Dzwonkowska (UKSW), Moralny fitness? Etyka cnót ekologicznych
- dr hab. Jacek Prokopski, prof. PWr, Sørena Kierkegaarda apologia niewyrażalnego
- prof dr hab. Adam Grzeliński (UMK), Czym jest rozumienie?
- dr Marcin Leźnicki (UMK), Bioetyka wobec zjawiska transhumanizmu
- prof. dr hab. Adam Grzeliński (UMK), Czemu spieramy się o piękno?
- dr hab. Kinga Kaśkiewicz, prof. UMK, Sztuka, wyobraźnia, filozofia
- prof. dr hab. Tomasz Kupś (UMK), Niebo – pytanie o podstawowe doświadczenie religijne
- dr hab. Marcin Jaranowski (UMK), O moralnej odporności na zło
- dr hab. Krzysztof Abriszewski, prof. UMK, Filozofia w horrorach
- dr Paweł Gładziejewski (UMK), Okłamywanie samego siebie i architektura umysłu
- prof. dr hab. Mirosław Żelazny (UMK), Wolność egzystencjalna
- dr hab. Marcin T. Zdrenka (UMK), Podszepty pochopnego Hermesa
- dr Marcin Wróblewski (UMK), Liczę, więc jestem. O kwantyfikacji życia codziennego
- prof. dr hab. Włodzimierz Tyburski (UMK), Filozofia i ekologia
- prof. dr hab. Jolanta Żelazna (UMK), Mówić to zawsze mówić do kogoś
- prof. dr hab. Andrzej Szahaj (UMK), Neoliberalizm a kryzys ekonomiczny
- dr Marcin Leźnicki (UMK), Transplantologia w perspektywie filozofii i etyki
- dr hab. Ryszard Wiśniewski, prof. em. UMK, Wyprawa w świat wartości
- prof. dr hab. Mirosław Żelazny (UMK), Wiara filozoficzna a wiara religijna
- dr hab. Marcin T. Zdrenka (UMK), Fornalstwo, grubiaństwo i kabotynizm czyli wybrane przywary mniejsze
- dr hab. Aleksandra Derra (UMK), Stereotypy myślenia o płci. (Dla)czego (nie) trzeba się obawiać?
- dr Michał Wróblewski (UMK), Zdrowie jako obsesja współczesności
- dr Piotr Domeracki (UMK), Mała etyka życzliwości
- prof. dr hab. Mirosław Żelazny (UMK), Czym jest godność?
- dr hab. Ewa Bińczyk (UMK), Filozofia a fantazja sterowania klimatem
- dr hab. Tomasz Kupś (prof. UMK), Filozoficzne podstawy sporów między kreacjonizmem i ewolucjonizmem
- dr Piotr Domeracki (UMK), Filozoficzne aspekty samotności
- dr Marcin Leźnicki (UMK), Eutanazja. Spór z perspektywy
- dr hab. Barbara Grabowska (UMK), Skąd się wzięło gender czyli o początkach debaty na temat kobiecej natury
- dr hab. Marcin T. Zdrenka (UMK), Główne schorzenia układu moralnego
- prof. dr hab. Adam Grzeliński (UMK), Czy wiara da się pogodzić z nauką?
- prof. dr hab. Mirosław Żelazny (UMK), Filozofia ludzkiej egzystencji
- prof. dr hab. Adam Grzeliński (UMK), Specyfika humanistyki
- dr Marcin Leźnicki (UMK), Etyka wobec medykalizacji życia
- dr hab. Ewa Bińczyk (UMK), Filozofia wobec niepożądanych skutków postępu
- dr hab. Anita Pacholik-Żuromska (UMK), Wolna wola – fikcja czy rzeczywistość?
- prof. dr hab. Jolanta Żelazna (UMK), Filozofia jako sztuka życia
- dr hab. Krzysztof Abriszewski (UMK), Zdrowy rozsądek i filozofia
- dr hab. Anita Pacholik-Żuromska (UMK), Pułapki świadomości
- dr Marcin Leźnicki (UMK), Czy życie zawsze jest warte życia i przeżycia?
- dr hab. Marcin T. Zdrenka (UMK), Czy gnuśność jest zła?
- dr hab. Tomasz Kupś (UMK), Filozofia religii – krytyka czy apologia?
- dr Marcin Kilanowski (UMK), Tolerancja – dla kogo?
- prof. dr hab. Mirosław Żelazny (UMK), Psychologia lęku egzystencjalnego
- dr Marcin Jaranowski (UMK), Filozofia wobec problemu zła
- dr Ewa Bińczyk (UMK), dr Aleksandra Derra (UMK), Jak dobrze sprzedać kobietę
- prof. dr hab. Andrzej Szahaj (UMK), Postmodernizm w sztuce i architekturze
- prof. dr hab. Marek Jakubowski (UMK), Mit narodowy a racje filozoficzne. Idea misji dziejowej Polaków (spotkanie 1.)
Szczegółowe informacje o „Czwartkach z Filozofią” – tutaj.
Zarejestrowane wykłady:
prof. Piotr Domeracki, Labirynt samotności
prof. Marcin T. Zdrenka, Stultitia moralis, czyli czy możemy zgłupieć moralnie?
prof. Adam Grzeliński, Filozofia i lęk