Instytut Filozofii

Kontaktul. Fosa Staromiejska 1a, 87-100 Toruń
tel.: +48 56 611 3666
e-mail: filozofia@umk.pl

Wykłady w Dworze Artusa

Instytut Filozofii UMK, Dwór Artusa w Toruniu oraz Toruński Oddział Polskiego Towarzystwa Filozoficznego zapraszają na cykliczne spotkania w ramach „Czwartków z filozofią”

 

Najbliższe spotkanie 16 kwietnia 2026:

Uczucia, wartości i współczesna kultura terapeutyczna – dr Alicja Pietras (UŚ, Katowice)

Świat przez pryzmat logiki. O pierwszej filozofii Ludwiga Wittgensteina (Rafał Gruszczyński)

Współczesną kulturę często opisuje się jako „kulturę terapeutyczną”, a więc taką, w której ceni się samopoznanie, zdrowie psychiczne oraz umiejętność rozpoznawania i słuchania własnych uczuć. Ten zwrot w kierunku emocji jako ważnego w naszym życiu kompasu, który dokonał się za sprawą niezwykle silnego rozwoju psychologii i psychoterapii, widoczny jest również w XX-wiecznej filozofii, a przede wszystkim w dwóch głównych szkołach aksjologicznych: materialnej etyce wartości (Scheler, Hartmann) oraz pragmatyzmie (James, Dewey). Ich przedstawiciele, sprzeciwiając się skrajnemu racjonalizmowi, od dawna podkreślali, że uczucia stanowią podstawę naszych wartościowań i orientowania się w świecie. Ich rozpoznania potwierdzają również wyniki empirycznych badań prowadzonych w ramach współczesnej kognitywistki (tzw. cognitive science) – osoby pozbawione sprawnego przetwarzania uczuć mają poważne trudności w podejmowaniu decyzji i funkcjonowaniu, mimo wysokiej inteligencji i wiedzy teoretycznej.

Kultura terapeutyczna prowadzi jednak czasem do drugiej skrajnej postawy.  O ile dawniej filozofowie często ignorowali uczucia, uznając je za subiektywne zniekształcenia prawdziwego poznania, o tyle obecnie pojawia się tendencja, by uznawać uczucia za jedyne kryterium prawdy i działania. W swoim wystąpieniu pokażę, że obie skrajności – zarówno chłodny racjonalizm, jak i bezkrytyczne zaufanie uczuciom – są równie błędne i co za tym idzie niebezpieczne. Zaproponuję własne stanowisko filozoficzne dotyczące poznawczej roli uczuć i emocji, by spróbować odpowiedzieć na pytanie: czym są uczucia i co to dokładnie oznacza, że powinniśmy im ufać.

Alicja Pietras – socjolożka i filozofka, adiunkt w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Zajmuje się tradycją niemieckiej filozofii transcendentalnej (Kant, neokantyzm, postneokantyzm), szczegółowymi zagadnieniami związanymi z procesami poznawczymi człowieka (intuicja, refleksja) oraz ontologicznymi podstawami nauk społecznych (ontologią społeczną, m.in. zagadnieniem jaźni, woli, wartości i działania). Autorka książki W stronę ontologii. Nicolaia Hartmanna i Martina Heideggera postneokantowskie projekty filozofii (Kraków 2012), serii artykułów poświęconych niemieckiej filozofii transcendentalnej oraz tłumaczeń tekstów filozoficznych z języka niemieckiego na polski, m.in. książki: Nicolaia Hartmanna, Poznanie w świetle ontologii i inne pisma (Kęty 2025).

 

W roku 2026 zapraszamy na kolejne wykłady:

14 maja 2026: Doświadczenie siebie samego jako działającego – prof. Jarosław Jakubowski (UKW, Bydgoszcz)

11 czerwca 2026: Antybohater: między literaturą a filozofią nowoczesną –  prof. Michał Januszkiewicz (UAM, Poznań))

15 października 2026: O fantastyce – filozoficznie – dr Jacek Sobota (UWM, Olsztyn)

19 listopada 2026: Wolnomyślicielstwo – początki i główne idee – prof. Adam Grzeliński (UMK, Toruń)

10 grudnia 2026: Kierkegaard: mój geniusz jest moją modlitwą. Rzecz o intymności ducha – prof. Jacek Aleksander Prokopski (PWr, Wrocław)

Cykl „Czwartki z Filozofią” rozpoczęliśmy 24 lutego 2011 roku. Dotychczasowe spotkania:

Szczegółowe informacje o „Czwartkach z Filozofią” – tutaj.

Zarejestrowane wykłady:

prof. Piotr Domeracki, Labirynt samotności

prof. Marcin T. Zdrenka, Stultitia moralis, czyli czy możemy zgłupieć moralnie?

prof. Adam Grzeliński, Filozofia i lęk