Zapraszamy na otwarte spotkania naukowe Katedry Historii Filozofii, Filozofii Systematycznej i Etyki, które odbywają się co miesiąc (z wyłączeniem wakacji), we wtorki o 12.00 w siedzibie Instytutu Filozofii (Collegium Minus (harmonijka), ul. Fosa Staromiejska 1a, s. 305).
Otwarte spotkania naukowe Katedry Historii Filozofii, Filozofii Systematycznej i Etyki Instytutu Filozofii UMK w roku akademickim 2025/26
Najbliższe spotkania
21 kwietnia 2026
George Santayana: Sceptycyzm i instynktowna wiara (prof. dr hab. Adam Grzeliński)
Opublikowane w 1923 roku dzieło Scepticism and Animal Faith hiszpańsko-amerykańskiego filozofa Geoge’a Santayany miało być – jak pisał – ledwie „wprowadzeniem do nowego systemu filozoficznego”. Tak było w istocie, bo praca ta stanowi przejście od wczesnego cyklu Życie rozumu do późniejszej i dużo bardziej rozbudowanej wykładni jego myśli w cyklu The Realms of Being z lat 40. XX wieku. W Sceptycyzmie Santayana analizuje możliwość przejścia od „sceptycyzmu teraźniejszej chwili” – punktu dojścia świadomości sceptycznej – do sfery esencji, a dalej po sfery duchowej. Dopiero na ostatnich stronach czwartego tomu swego późnego cyklu Santayana stwierdza, że podjęte zadanie zostało wykonane, a system filozoficzny – zaprezentowany. Jego twórczość jest świadectwem indywidualnego przemyślenia problemów filozoficznych „od zawsze” zaprzątających ludzkie myśli. Choć filozof łączy wątki rozmaite wątki – naturalizm i idealizm, a częściowo także pragmatyzm – pozostaje myślicielem na wskroś indywidualnym, a w dodatku obdarzonym wspaniałym piórem. „Nie proszę nikogo – pisze we wstępie do Scepticism – by myślał w moich kategoriach, jeśli woli inne. Niechże, jeśli potrafi, lepiej oczyści okna swej duszy, aby różnorodność i piękno widoku mogły się przed nim roztaczać jeszcze jaśniej”.
26 maja 2026
O życzliwości. Historyczno-psychoanalityczna perspektywa Adama Phillipsa i Barbary Taylor (dr hab. Piotr Domeracki, prof. UMK)
Adam Phillips i Barbara Taylor to autorzy niewielkich rozmiarów monografii pt. On Kindness. Ukazała się ona w Nowym Jorku nakładem amerykańskiego wydawnictwa Farrar, Straus and Giroux (FSG), w roku 2009. Adam Phillips jest psychoterapeutą, krytykiem literackim i eseistą. W swoich publikacjach porusza on tematy związane głównie z psychoanalizą. Barbara Taylor jest emerytowanym profesorem historii. Specjalizuje się w intelektualnej i kulturalnej historii z uwypukleniem historii oświecenia, gender studies oraz historii podmiotowości. Odwołując się do książki Phillips i Taylor zamierzam przybliżyć wyakcentowane w niej historyczne i psychoanalityczne aspekty życzliwości, rozumianej jako elementarna forma ludzkiej dobroci. Stanowisko, jakie w kwestii życzliwości zajmują Phillips i Taylor dalekie jest, a momentami wręcz przeciwstawne naturalnemu nastawieniu i zdroworozsądkowym presupozycjom na jej temat. W części historycznej Barbara Taylor najwięcej uwagi poświęca Emilowi Rousseau, za którym argumentuje, że dobroć wyrażona w życzliwości nie jest zaprzeczeniem, lecz przedłużeniem miłości własnej. W drugiej, psychoanalitycznej części książki, Adam Phillips, nawiązując do Freuda i Winnicotta stara się pokazać, że dla psychoanalizy życzliwość stała się raczej problemem niż rozwiązaniem. Freud utrzymuje bowiem, że warunkiem koniecznym prawdziwego zaspokojenia w miłości jest paradoksalnie nieżyczliwość oraz brak szacunku i troski. Z kolei Winnicott wykazuje, że życzliwość warunkowana jest – o paradoksie – prymarną wobec niej nienawiścią. Ostatecznie Taylor i Phillips dążą do wyjaśnienia, dlaczego współcześnie obserwujemy kryzys życzliwości; dlaczego uwierzyliśmy w to, że istnieją większe od niej przyjemności; dlaczego to właśnie życzliwość – a nie seksualność, przemoc czy pieniądze – stała się obecnie „zakazaną przyjemnością”; dlaczego życzliwość budzi współcześnie postawy w najlepszym razie ambiwalentne, a w najgorszym wrogie. Życzliwość zaczyna się bowiem coraz powszechniej jawić jako „sabożystka udanego życia”. Na te między innymi pytania postaram się odpowiedzieć, śledząc argumentację Barbary Taylor i Adama Phillipsa, przedstawioną w książce O życzliwości, której przekład na język polski przygotowuję do druku.
9 czerwca 2026
Smak estetyczny w ujęciu Alexandra Gerarda: zmysły wewnętrzne, uczucia i rozum (dr hab. Krzysztof Wawrzonkowski, prof. UMK)
Reformatorskie zapędy Alexandra Gerarda w odniesieniu do nauki doprowadziły go nie tylko do uwzględnienia w koncepcji doświadczenia estetycznego znaczącej roli rozumu, co w XVIII wieku nie było wcale sprawą oczywistą, ale również wpłynęły na ostateczny kształt jego teorii sprawdzianu smaku. W duchu nauk Francisa Bacona marzyło mu się stworzenie klasyfikacji ludzkich uczuć i reakcji na przedmioty smaku, w oparciu o które sprawiedliwi krytycy na drodze indukcji mieliby możność opracowania takiego kryterium. W moim wystąpieniu omówię koncepcję smaku Gerarda ze szczególnym uwzględnieniem roli poszczególnych władz umysłowych, uczuć oraz wciąż modnego wówczas konceptu zmysłów wewnętrznych. Jednocześnie spróbuję zrekonstruować unaukowiony projekt sprawdzianu smaku i zestawić go z poglądami w tej materii Hume`a, które dla autora Eseju o smaku ewidentnie stanowiły inspirację i główny punkt odniesienia.
Dotychczasowe spotkania:
- 23 listopada 2021: Rola refleksji i uzasadnienia teleologicznego w filozofii transcendentalnej (dr Alicja Pietras, UŚ).
- 28 listopada 2023: Heidegger – seminarium letnie 1939 roku. Nasłuchuj, co głucha mówi ziemia (prof. dr hab. Jolanta Żelazna)
- 30 stycznia 2024: Zapomniany sen Pigmaliona – metafizyka haptyczności u J.G. Herdera (dr hab. Rafał Michalski, prof. UMK)
- 27 lutego 2024: Po co nam cudzoziemcy? Johann Heinrich Abicht w Wilnie (prof. dr hab. Tomasz Kupś)
- 26 marca 2024: Te spory były dopiero wczoraj. Anthony Collins i jego kąśliwa pochwała wolnomyślicielstwa (prof. dr hab. Adam Grzeliński)
- 23 kwietnia 2024: Simona Critchleya etyczna rewitalizacja zdekonstruowanej podmiotowości (dr hab. Piotr Domeracki, prof. UMK)
- 28 maja 2024: „Elementy prawa” Thomasa Hobbesa, pierwsza rozprawa filozofa (dr hab. Krzysztof Wawrzonkowski, prof. UMK)
- 26 listopada 2024: Heidegger – bajka o „trosce” (prof. dr hab. Jolanta Żelazna)
- 17 grudnia 2024: Metafizyczne zło i percepcja w świetle Leibnizjańskiej koncepcji prima materia (dr hab. Rafał Michalski, prof. UMK)
- 28 stycznia 2025: Szkice z okolic etyki (dr hab. Marcin Zdrenka, prof. UMK)
- 25 lutego 2025: Religia (prof. dr hab. Tomasz Kupś)
- 25 marca 2025 Francis Hutcheson i moralna arytmetyka (prof. dr hab. Adam Grzeliński)
- 29 kwietnia 2025: Zagadnienie konfliktu wartości (dr hab. Piotr Domeracki, prof. UMK)
- 27 maja 2025: Koncepcja estetyczna Thomasa Reida i jej źródła (dr hab. Krzysztof Wawrzonkowski, prof. UMK)
- 25 listopada 2025: Williama Hogartha rozważania nad pięknem i jego wpływ na estetykę Schillera (dr hab. Kinga Kaśkiewicz, prof. UMK)
- 16 grudnia 2025: Johann Georg Hamann i apologia litery h: o powinowactwach estetyki z ortografią (dr Magdalena Krasińska)
- 27 stycznia 2026: Moc. Nietzsche i (jego) Spinoza (prof. dr hab. Jolanta Żelazna)
- 24 lutego 2026: Czy Kant był antynacjonalistą? (prof. dr hab. Tomasz Kupś)
- 31 marca 2026: Recepcja Kantowskiej Krytyki władzy sądzenia (mgr Patryk Głowacki)